Nawłoć kanadyjska i pospolita oraz miód nawłociowy – właściwości lecznicze i przeciwwskazania. Przepis na nalewkę, herbatę i syrop z nawłoci

Anna Rokicka-Żuk
Anna Rokicka-Żuk
Nawłoć kanadyjska (Solidago canadensis)
Nawłoć kanadyjska (Solidago canadensis) karinabaumgart/123RF
Udostępnij:
Nawłoć to roślina występująca powszechnie w Polsce i zwykle uznawana za chwast. Jej żółte kwiaty i ziele to surowce lecznicze, wykorzystywane przy chorobach pęcherza moczowego i nerek, a także biegunkach, reumatyzmie, stanach zapalnych błon śluzowych i skóry. Wyjaśniamy, czym różni się nawłoć pospolita, kanadyjska i późna, jakie mają właściwości i zastosowanie, a także działanie lecznicze. Podajemy też wskazania i przeciwwskazania do terapii nawłocią oraz przepisy na miód nawłociowy i inne przetwory, takie jak herbata, syrop, wino i nalewka.

Tego dowiesz się z artykułu

Nawłoć kanadyjska i pospolita

Nawłoć (Solidago) to nazwa rodzaju roślin astrowatych, które należą do miododajnych i dostarczają cennych surowców leczniczych. Zalicza się do niego około stu gatunków, z których tylko kilka nie pochodzi z Ameryki Północnej.

Nazwa rodzaju pochodzi od łacińskiego solidare lub consolidare, co oznacza wzmacnianie i przywracanie sił. Właściwości rośliny ceniono od czasów starożytnych – wśród Germanów uchodziła za jedno z najlepszych ziół wspomagających leczenie ran.

Staropolskie nazwy pierwotnie głównej odmiany rośliny, czyli nawłoci pospolitej czy inaczej zwyczajnej, to. m.in. złota rózga, złotnik, złote ziele, prosianowłoć i złota dziewica.

Korzystny wpływ nawłoci na leczenie chorób nerek wykorzystywano w Europie już w średniowieczu, natomiast szesnastowieczny botanik Lonicerus opisał korzystne działanie trzech jej gatunków w stanach zapalnych jamy ustnej i kaszlu.

Surowcem leczniczym jest kwitnące ziele nawłoci, czyli złocistożółte koszyczki nawłoci wraz z liśćmi i częścią łodygi.

W ziołolecznictwie zazwyczaj wykorzystuje się trzy rosnące w Polsce gatunki rośliny. W ziołolecznictwie Europejskim, a także Tradycyjnej Medycynie Chińskiej, największe znaczenie ma ten pierwszy.

Nawłoć pospolita (Solidago virgaurea) – rośnie dziko na terenach Europy, Azji, na północy Afryki oraz w Ameryce Północnej. Występuje pospolicie w lasach, na łąkach, nieużytkach, przydrożach, a także w ogrodach. Łodyga dorasta 1 m i w górnej części jest krótko owłosiona, w dolnej ma ciemny odcień. Eliptyczne lub lancetowate liście są ząbkowane, a koszyczki kwiatowe są dość duże i tworzą wąskie wiechy lub grona złożone. Kwitnie od sierpnia do października.

Nawłoć pospolita (Solidago virgaurea)
Nawłoć pospolita (Solidago virgaurea) jhenning_beauty_of_nature/pixabay.com

Nawłoć kanadyjska (Solidago canadensis) – przybyła z Ameryki Północnej jako roślina ozdobna, ale ponieważ tworzy silne rozłogi korzeniowe, szybko rozprzestrzeniła się i stała uciążliwym chwastem. Dorasta wysokości 1,5 m, a nawet 2 m, a liście są bardziej podłużne i lancetowate. Koszyczki tego gatunku są mniejsze i gęściej zebrane, a rośliny kwitną już w lipcu i sierpniu, aż do późnej jesieni. Choć nawłoć kanadyjska jest wykorzystywana w fitoterapii, nie ma tak cennych właściwości, co nawłoć pospolita.

Nawłoć późna (Solidago gigantea) – została w podobny sposób zawleczona do Europy, co nawłoć kanadyjska, i tak jak ona ma nieco inny skład niż nasz gatunek rodzimy. Występuje najczęściej w południowo-wschodniej części Polski i w rejonach wzdłuż Wisły. Osiąga najwyższe rozmiary i tworzy gęste kwiatostany, a z kłączy wyrastają mnogie łodygi. W odróżnieniu od nawłoci kanadyjskiej nie są owłosione, bo dotyczy to tylko osi kwiatostanu i jego gałązek.

Przeczytaj także:

Kiedy i jak zbierać ziele i kwiat nawłoci?

Nawłoć zbiera się na początku kwitnienia, gdy koszyczki kwiatowe zaczynają się rozwijać, jak również podczas zawiązywania owoców, które są drobnymi niełupkami ze „spadochronem” jak u mniszka lekarskiego.

Nawłoć zbiera się w suche dni, najlepiej rano po ustąpieniu rosy. Ziele powinno pochodzić z czystych, oddalonych od dróg miejsc o naturalnej florze, choć roślinę można też uprawiać w przydomowym ogródku, gdzie posłuży również jako dekoracja.

Podczas zbioru obcina się szczyty roślin o długości 10-25 cm, które oprócz żółtych koszyczków kwiatowych zawierają też liście i fragment łodygi, jednak nie powinny stanowić więcej niż 1/5 gotowego surowca.

Szczyty nawłoci należy wysuszyć w warunkach naturalnych, w temperaturze nie przekraczającej 40 stopni. Można rozkładać je cienką warstwą na papierze lub wieszać na sznurkach. Do przygotowania miodu nawłociowego może posłużyć też surowiec częściowo podsuszony – wystarczy powiesić wierzchołki roślin w ciemnej, przewiewnej szafce na ok. 4 dni.

Wywaru z kwitnącego ziela nawłoci można używać do farbowania tkanin, co również było tradycyjnym zastosowaniem jej ziela.

Co zawiera nawłoć i jakie ma zastosowanie w medycynie?

Nawłoć obfituje w związki biologicznie czynne, zwłaszcza antyoksydanty i składniki mineralne. Z przeciwutleniaczy zawiera m.in., silnie działające flawonoidy (m.in. rutynę, pochodne kwercetyny czy kemferolu), glikozydy fenolowe takie jak lejokarpozyd, saponiny, taniny, należące do karotenoidów żółte barwniki – ksantofile, a także pochodne kwasu kawowego czy lotne związki olejku eterycznego.

Ważnym składnikiem nawłoci są też polisacharydy z grupy fruktanów, które wspierają równowagę mikroflory jelitowej i układ odpornościowy.

Zastosowanie nawłoci obejmuje podanie doustne oraz działanie zewnętrzne, przy czym niepożądane efekty jej używania nie zostały dokładnie poznane. Dzienna dawka to na ogół 6-12 g kwitnącego ziela dziennie.

Przy stosowaniu wewnętrznym nawłoci należy zwiększyć spożycie płynów, ponieważ zioło to ma silne działanie moczopędne.

Kwitnące ziele nawłoci i przetwory z niego wspomagają leczenie problemów zdrowotnych takich jak:

  • podrażnienie pęcherza moczowego, m.in. parcie na pęcherz, częstomocz,
  • ochrona pęcherza przed stanem zapalnym, m.in. przy cewnikowaniu,
  • zatrzymanie moczu,
  • dna moczanowa,
  • kamica nerkowa i moczowa,
  • przerost gruczołu krokowego, czyli prostaty,
  • kandydoza (pomocniczo),
  • dolegliwości reumatyczne (pomocniczo),
  • stany zapalne jamy ustnej i gardła (płukanki),
  • owrzodzenia, trudno gojące się rany, opryszczka (okłady),
  • wypryski, wysypki (przemywanie).

Stosowanie nawłoci w do przepłukiwania układu moczowego w przypadku ich zapalenia, a także prewencji kamicy, jest oficjalnie uznane przez niemiecką komisję E Federalnego Instytutu ds. Leków i Wyrobów, która ocenia surowce w farmakopei.

Według opinii Europejskiej Agencji Leków (EMA) nawłoć ma potencjalne zastosowanie wspomagające leczenie infekcji układu moczowego wraz z tradycyjnymi farmaceutykami takimi jak antybiotyki, ale nie stosowana oddzielnie.

Badania wskazują na zwiększoną skuteczność leczenia infekcji moczowych wraz z innymi ziołami, m.in. skrzypem lekarskim i jagodami jałowca.

Dowiedz się także:

Przepis na miód z nawłoci

Miód czy też miodek nawłociowy nie jest ziołomiodem, czyli miodem produkowanym przez pszczoły karmione pożywką wzbogaconą w wyciągi roślinne. To raczej miód z ziołami, a dokładniej – wyciąg ziołowy pozyskany za pomocą miodu.

Przepis na miód nawłociowy
Składniki:

  • 1/2 szkl. świeżego ziela nawłoci w małych kawałkach lub 1/2 szkl. suszonego,
  • 2 szkl. płynnego jasnego miodu, np. wielokwiatowego.

Przygotowanie:

  1. Wrzuć ziele nawłoci do słoika i zalej miodem, po czym usuń pęcherzyki powietrza za pomocą czystego drewnianego patyczka, np. do szaszłyków czy pałeczki do ryżu, ew. łyżki.
  2. Zakręć słoik i postaw na oknie na 4 tygodnie, gdzie będzie poddany działaniu światła słonecznego, przy czym słoik codziennie odwracaj, by zioła były stale pokryte miodem.
  3. Przecedź miód przez drobne sitko do wyparzonego słoika, wyciskając go z ziół za pomocą łyżki – z czasem powinien stać się bardziej płynny, jeśli jednak będzie za gęsty, wstaw słoik na pewien czas do kąpieli wodnej, ale nie podgrzewaj za bardzo.
  4. Przechowuj miód w lodówce do 3 miesięcy, a ziół nie wyrzucaj, tylko dodaj do nalewki (przepis dalej).

Przygotowanie mieszanki nawłoci z miodem pozwala na wydobycie z nich rozpuszczalnych w wodzie związków aktywnych. Jednocześnie wysokie stężenie miodu ma działanie konserwujące.

Choć miód nawłociowy surowy (jak w powyższym przepisie) jest bogatszy w biologicznie aktywne niż ten utrwalany poprzez podgrzewanie, może mieć znacznie krótszą przydatność do spożycia. Przygotowany miodek ziołowy można jednak utrwalić i zagęścić poprzez gotowanie, dzięki czemu wytrzyma na półce szafki nawet cały rok.

Sprawdź także:

Nawłoć i miód nawłociowy – właściwości lecznicze, środki ostrożności i przeciwwskazania

Nawłoć zawdzięcza swoje cenne właściwości prozdrowotne i lecznicze obecności fitozwiązków takich jak przeciwobrzękowe flawonoidy, przeciwzapalne glikozydy fenolowe, przeciwgrzybicze saponiny trójterpenowe i ściągające taniny, czyli inaczej garbniki.

Efekty przyjmowania nawłoci obejmują działanie:

  • moczopędne,
  • antybakteryjne,
  • przeciwgrzybicze, zwłaszcza przeciw Candida albicans,
  • rozkurczowe na mięśnie gładkie narządów moczowo-płciowych,
  • przeciwzapalne,
  • przeciwbólowe,
  • ściągające, tj. obkurczająco na naczynia krwionośne i zmniejszające obrzęk śluzówki,
  • wzmacniające i uszczelniające włosowate naczynia krwionośne,
  • przeciwbiegunkowe,
  • immunostymulujące,
  • żółciopędne i pobudzające wydzielanie soku żołądkowego, a dzięki temu usprawniające trawienie.

Leczniczo stosuje się różne gatunki nawłoci w podobnych zastosowaniach, należy jednak pamiętać, że mają nieco odmienne właściwości. Naprzemienne sięganie po nie jest wskazane przy dłuższych kuracjach tą rośliną, które powinny być prowadzone w porozumieniu z lekarzem.

Choć nawłoć pospolita ma mniejsze stężenie związków aktywnych niż kanadyjska czy późna, zawiera lejokarpozyd – silny związek łagodzący zapalenie i ból z grupy glikozydów fenolowych, który w nich nie występuje. Dlatego jest najlepiej polecane w leczeniu dróg moczowych.

Ziele nawłoci można przyjmować w postaci herbatek (naparów i odwarów), syropu, wyciągu winnego i miodowego, a także nalewki. Należy przy tym pamiętać, że ze względu na silne działanie przetwory te powinny być dawkowane zgodnie z zaleceniami.

Produkty obfitujące w cukier, takie jak miód, syrop czy nalewka, nie są wskazane w przypadku cukrzycy i zaburzeń glikemii, m.in. związanych z insulinoopornością. Należy też uwzględnić przeciwwskazania dotyczące spożywania przetworów alkoholowych.

Zioło nie jest wskazane dla kobiet w ciąży i dzieci poniżej 12. roku życia. Może też nie być odpowiednie dla osób z uczuleniami, zwłaszcza astmą i alergią oddechową, a szczególnie na pyłek nawłoci, ambrozji czy aksamitki.

Rzadkie reakcje po spożyciu nawłoci mogą wiązać się z wystąpieniem wysypki na ciele.

Nawłoci nie należy przyjmować w przypadku chorób serca i obrzęków wywołanych zaburzeniami krążeniowymi, w niewydolności nerek czy ich przewlekłym zapaleniu. Kuracji doustnej nie wolno łączyć z przyjmowaniem leków diuretycznych (moczopędnych), może nie być też odpowiednia przy nadciśnieniu. W przypadku poważniejszych zaburzeń fitoterapię z użyciem nawłoci należy skonsultować z lekarzem.

Przepis na herbatę, wino, nalewkę i syrop z nawłoci

Nawłoć w postaci świeżej i suszonej posłuży do przygotowania napojów oraz przetworów leczniczych.

Oto, jak przygotować nawłoć do spożycia lub użycia:

  • Syrop nawłociowy z cukrem: zalej ziele 200 g kwitnącego ziela nawłoci 1,5 l wrzącej wody, ostudź pod ściereczką, przykryj i wstaw na noc do lodówki. Następnie odcedź napar, dodaj sok wyciśnięty z 2 cytryn i 1 kg cukru, zagotuj, zbierz osad, napełnij gorącym syropem wyparzone butelki i zamknij.
  • Syrop nawłociowy z miodem: zalej 100 g kwitnącego ziela nawłoci w kawałkach i plastry ekologicznej cytryny ze skórką taką ilością wrzątku, by przykryła składniki. Ostudź, przecedź, dodaj 5-6 łyżek miodu i przełóż do wyparzonych słoików. Przechowuj w lodówce.
  • Herbatka nawłociowa: zalej 1-2 łyżeczki suszonego ziela nawłoci (3-6 g) 150 ml wrzątku (źródła podają też proporcję 2 łyżek na szkl. wody), przykryj i odstaw na 20 minut i odcedź. Dawka: 1 szkl. między posiłkami 2-4 razy dziennie maksymalnie przez 6 tygodni.
  • Wino nawłociowe: napełnij połowę słoika świeżym, posiekanym zielem nawłoci i dopełnij wytrawnym białym winem, zamknij i odstaw na 2-3 tygodnie, a następnie odcedź. Dawka: 50 ml 2-3 razy dziennie.
  • Nalewka nawłociowa na szybko: zalej 100 g rozdrobnionego kwitnącego ziela nawłoci 0,4 l gorącej wódki i odstaw na 2 tygodnie, po czym przefiltruj. Dawka: 5-10 ml 3 razy dziennie lub 30 ml raz dziennie.
  • Nalewka nawłociowa z suszu: zalej 50 g suchego, rozdrobnionego kwitnącego ziela nawłoci 0,75 l wrzątku, przykryj i odstaw na 30 min. Odciśnij zioła na sitku, przefiltruj napar przez gazę i dodaj 0,5 l spirytusu 96 proc. Gdy wystygnie, przelej nalewkę do butelek z ciemnego szkła i zakręć. Dawka: 20-30 kropli na szkl. wody 3 razy dziennie lub 30-60 kropli na szkl. 2 razy dziennie.
  • Okłady z nawłoci: zalej 25 g ziela nawłoci 0,5 l wrzącej wody i gotuj 2 min. Odcedź, ostudź małą porcję, nasącz niż kompres i przykładaj na chorą skórę 2 razy w ciągu dnia.

ZOBACZ: Piękne, popularne i trujące – na które rośliny trzeba uważać?

Wideo

Materiał oryginalny: Nawłoć kanadyjska i pospolita oraz miód nawłociowy – właściwości lecznicze i przeciwwskazania. Przepis na nalewkę, herbatę i syrop z nawłoci - Strona Zdrowia

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie