Dudziarz z Gniezna zbudował dudy wielkopolskie

Paweł Brzeźniak
Paweł Brzeźniak
Mikołaj Woźniak, dudziarz gnieźnieński, będąc uczestnikiem IX edycji programu “Szkoła mistrzów budowy instrumentów ludowych”, organizowanego przez Instytut Muzyki i Tańca z Warszawy, własnoręcznie wykonał instrument o wielowiekowych tradycjach zakorzenionych w wielkopolskiej ziemi. Mowa, rzecz jasna, o dudach!

Jest to kolejny krok w przywracaniu muzyczno-dudziarskiej tradycji w Gnieźnie i okolicach gdzie jeszcze do niedawna - kultura dudziarska była martwą. Budując dudy – zachowujemy nasze dziedzictwo. 28 kwietnia 2020 roku odbyło się posiedzenie 3-osobowej komisji opiniującej wnioski złożone do programu "Szkoła mistrzów budowy instrumentów ludowych 2020". Ze względu na regulacje dotyczące stanu epidemii obrady odbyły się w trybie on-line.

W skład komisji weszli eksperci zgłoszeni przez Stowarzyszenie Twórców Ludowych, federację Forum Muzyki Tradycyjnej oraz Instytut Muzyki i Tańca.

Skład komisji opiniującej:
Stanisław Marduła (Liceum Sztuk Plastycznych im. Antoniego Kenara w Zakopanem)
Katarzyna Zedel (Muzeum Instrumentów Ludowych w Szydłowcu)
Krzysztof Butryn (Stowarzyszenie Twórców Ludowych)
Sekretarz komisji:
Piotr Piszczatowski (Pracownia Muzyki Tradycyjnej, Instytut Muzyki i Tańca)

Do programu zgłoszono 12 wniosków. Komisja konkursowa wybrała do dofinansowania 8 następujących projektów” w tym: 4. Mikołaj Woźniak – Tomasz Kiciński: Wykonanie projektu i budowa dud wielkopolskich typu kościańsko-bukowskiego.

Efektem powyższego projektu jest wykonany instrument, czyli dudy wielkopolskie. Warsztaty odbywały się od 1 sierpnia do 30 września w Bukówcu Górnym oraz Jankowie Dolnym. Proces budowy dud składał się z 14 etapów o zróżnicowanym charakterze. Praca zaczynając się od piły tarczowej i tokarki do drewna kończyła się na delikatnym i drobnym pędzelku od farby. Najwięcej czasu jednak absorbowało strojenie wykonanego instrumentu, które w tym przypadku trwać może od kilku do nawet kilkunastu dni.

- Jestem gnieźnieńskim dudziarzem, artystą-muzykiem folkowym oraz odtwórcą historycznym czasów średniowiecza. Jestem człowiekiem, który opiera się na dwóch filarach: historii i muzyce. Jak to się zaczęło? Od dziecka pasjonowałem się średniowieczem a polski sarmatyzm i sztuka ludowa była dla mnie chlebem powszednim - opisuje Mikołaj. - Dlaczego dudy? Świat postrzegam nieco inaczej, na starą modłę. W muzyce szukam korzeni, przodków i archaicznego brzmienia. W dudach, które są jednym z najstarszych instrumentów świata to jest. Żeby na nich zagrać trzeba je nadmuchać. Oddajesz im swoją duszę, łączysz się z nimi. Szlachetne brzmienie i muzyka która wypływa z tego instrumentu jest wynikiem połączenia dusz i kontynuowaniem bezcennego - niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Tyczy się to Wielkopolski, Polski oraz Europy. To bardzo trudny instrument, wielu się poddaje. Wymaga samozaparcia, kondycji i siły fizycznej. W Białoruskiej tradycji dudziarskiej każdy muzykant jest muzykantem. Dudziarz jest szamanem. Gram na dudach białoruskich, galicyjskich i wielkopolskich - dodaje.

“Budowa dud była długotrwałym i żmudnym procesem wymagającym cierpliwości, samozaparcia, a także zdobycia niszowej wiedzy. Zastosowanie jej w czasie zaledwie dwóch miesięcy wymuszało presję lecz także było wyzwaniem - wszystko w pozytywnym charakterze. Bez odpowiedniej cierpliwości bycie dudziarzem nie ma najmniejszego sensu” – w jeden z prywatnych notatek wspomina uczeń.

Wszystko to odbywało się pod okiem Tomasza Kicińskiego (Bukówiec Górny) - mistrza muzyki tradycyjnej oraz budowniczego dud wielkopolskich. Jednego z kilku w skali całego kraju...

- Ja też się cieszę, że jest kontynuacja w Gnieźnie. Z odejściem Leona Galińskiego myśleliśmy, że całkowicie tam wszystko padnie i tak dalej... Serce raduje człowieka, że dudziarstwo działa i się rozszerza" - wspomina Tomasz Kiciński.

Ś.p. Leon Galiński - dudziarz gnieźnieński odszedł w roku 1999. Tradycja dudziarska w Gnieźnie zaczęła odradzać się dopiero po przeszło 16 latach. Dudy wielkopolskie jeszcze 150-200 lat temu były w Wielkopolsce normą. W dużej części regionu do tańca przygrywały kapele dudziarskie złożone z dudziarzy oraz skrzypków. Wraz z nadejściem wieku XX tradycja ta zaczęła odchodzić w zapomnienie.

Dokumentację audiowizualną dotyczącą warsztatów budowy dud wielkopolskich oraz fotografie wykonanego instrumentu można zobaczyć tutaj:

na **

Facebooku

oraz na

stronie internetowej

**.

Aby zrozumieć istotę oraz znaczenie projektu cofnijmy się do historii.

Rys historyczny instrumentu

Dudy jako instrument w polskiej kulturze muzycznej obecne są od średniowiecza. Kulturze europejskiej towarzyszą od blisko 2 tysięcy lat. Obecność tego instrumentu na dworach królewskich oraz w dawnym wojsku świadczy o niekwestionowanym prestiżu. W kręgach szlacheckich o dudach pisano m.in. w XVI-wiecznej Wielkopolsce - podczas “złotego wieku” Rzeczypospolitej.

Powszechnym było używanie ich w karczmach, gospodach, na wsiach i ulicach miast. Zdarzało się, że do muzyki dawnych dudziarzy, których zwano “niedźwiednikami” tańczyły także niedźwiedzie! Niewiele osób wie, że najwcześniejsze przedstawienie dudziarskie z Wielkopolski pochodzące ze średniowiecza znajduje się w Gnieźnie.
Największy w Polsce zbiór średniowiecznych kafli gotyckich zobaczyć możemy w Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie. Bezcenne zabytki z I poł. XV wieku odnalezione w Grodzie Lecha oraz we wsi Jankowo Dolne przedstawiają błazna oraz uwaga - niedźwiedzia. Obaj grają na instrumencie zwanym dudami.

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3